ANNE SÜTÜ, EMZİRME VE BEBEK DOSTU HASTANE

Prof. Dr. Nejat Narlı

Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi

Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı

 

Ülkemizde her yıl yaklaşık 1.400.000 bebek doğmaktadır. Bebek bakımında beslenme çok önemli olup en uygun beslenme şekli, tartışmasız anne sütü ile beslenmedir. Bebeklere ilk 6 ay sadece anne sütü verilmeli ve en az bir yaşına kadar (2 yaşına kadar verilebilir) bebekler emzirilmelidir.

Anne sütünün en önemli özelliği, yaşayan bir sıvı özelliği göstermesidir. İçeriği sabit olmayıp bebeğin miadına, yani o annenin gebeliğinin süresine (erken doğan bebeklerin annelerinin sütü, zamanında doğan bebeklerin anne sütünden farklıdır), emzirmenin başında ya da sonunda alınmış olmasına, gün içindeki alındığı zaman dilimine ve bebeğin yaşına göre değişiklik gösterir. Bu değişimler anne sütü ile beslenmenin taklit edilemeyen üstünlüklerini oluşturur. Sayısız üstün özellikleri ile mükemmel bir gıda olan anne sütünün ancak bir kısmı üzerinde durmak mümkündür.

Anne Sütünün Besleyici Özelliği

Proteinler

Büyüme için gerekli olan protein, savunma mekanizmasında da önemlidir.

Anne sütü besin maddelerini uygun miktar ve kalitede içermesinin yanı sıra, süt çocuğunu enfeksiyonlardan (bulaşmalardan) koruyan antikorları, hücreleri ve faktörleri içermesi ile tek besleyici olma özelliğindedir. İlk süt olan ağzın (Kolostrum), protein içeriği çok yüksektir. Bu nedenle ilk sütün damlası dahi ziyan edilmemelidir.

Anne sütü, inek sütünden farklı olarak alerjik protein de içermez.

Karbonhidratlar (Şeker)

Süt şekeri laktozdur. Yavaş ve kolay sindirildiğinden kan şekerini çocuğun fizyolojisine uygun olarak düzenler. Laktoz beyin dokusu gelişimi için çok önemlidir.        Laktoz, bağırsakta yararlı mikroorganizmaların da oluşmasını sağlar.

Anne sütünde laktoz dışında az miktarda başka şekerler de mevcut olup bunların son yıllarda yapılan araştırmalarda süt çocuğunu enfeksiyonlardan (bulaşmalardan) koruma özelliği gösterdiği görülmüştür.

Yağlar

Anne sütü kalorisinin büyük bir kısmı içeriğindeki yağlardan sağlanır. İlk beş gün içinde salgılanan sütteki yağ içeriği, günün ilerleyen saatlerinde artar. Emzirmenin sonuna doğru salgılanan sütte başlangıca göre yağ oranı yüksektir. Emzirmenin sonuna doğru, yağdan zengin olan sütünü alan çocuk doygunluk hisseder ve emmeyi bırakır. Böylece çocuğun kendi kontrolü ile şişmanlık (obezite) riski önlenmiş olur.

Anne sütü içeriğindeki yağ, beyin gelişimi ve görme fonksiyonlarının gelişimini sağlar.

Mineraller

Sodyum içeriğinin düşüklüğü bebeğin az gelişmiş böbrek fonksiyonlarına fizyolojik uyum gösterir. Anne sütündeki kalsiyum ve demirin, inek sütüne göre daha az olmasına karşın bağırsaktan emiliminin yüksek olması ile yeterlidir. Ayrıca çinko, bakır yeterli olup flor lokal (yerel, mahallî) su kaynaklarına bağlı olarak gerekirse ilave olarak bebeğe verilmelidir.

Vitaminler

K ve D vitamini dışında yağda ve suda eriyen vitaminlerin anne sütündeki miktarları süt çocuğu için yeterlidir.

Anne sütünde D vitamini yetersizdir. Anne sütü ile beslenen süt çocukları, güneş ışınlarından yeterince faydalanamadığından Raşitizm gelişebilir. Bu nedenle ilk yılda 15–20 günlükten başlayarak bebeklere D vitamini verilmesi gerekir.

Anne sütündeki K vitamini, bebeğin ihtiyacını karşılayamayacağı için doğumda 1 mg K vitamini verilmelidir.      

Büyüme Faktörleri

Anne sütünde biyolojik fonksiyonları ve başta mide-bağırsak ve solunum sistemi olmak üzere çok sayıda organ sisteminin büyüme ve gelişmesini düzenleyen büyüme faktörleri vardır.

Enzimler

Anne sütünde besin ögelerinin yanı sıra bunların sindirimini sağlayacak olan yirmiden fazla aktif enzimin varlığı gösterilmiştir.

EMZİRME

Emzirme doğal ve basit bir olaymış gibi görünmesine rağmen, çoğu annenin başlangıçta nasıl emzireceği konusunda yeterli bilgisi yoktur. Uygun emzirme için:

—Annenin rahat bir şekilde oturması sağlanmalıdır.

—Bebeğini başı yukarda olacak şekilde tutmalı, bebeğin yüzü ve tüm gövdesi anneye dönük olmalı; başı, ense ve omuzları annenin koluyla desteklenmelidir. Baş ve gövde aynı hizada olmalıdır. Bebek hiçbir zaman başından tutulmamalı ve itilmemelidir.

—Bebeğin anne memesiyle aynı hizada tutulmasına dikkat edilmesi ve bebek, çenesi anne memesine değecek yakınlıkta olmalıdır.

—Anne, serbest kalan öbür elinin başparmağı memenin üstünde, diğer parmakları altta olacak şekilde memeyi kavrayarak meme başını bebeğin dudaklarına değdirmeli, böylelikle arama refleksini uyarmalıdır.

—Bebek dudaklarını ileriye uzatarak ağzını iyice açtığında, meme başıyla aylanın (meme başını çevreleyen kahverengi doku) bir kısmı bebeğin ağzına verilir. Böylece uzun bir emzik oluşur. Emmenin başlamasıyla dil, meme dokusunu damağa doğru sıkıştırarak sütün sağılmasına yardımcı olur. Sağılan sütün boğaza doğru itilmesi bir yandan yutma refleksini uyarırken, diğer yandan annede salınan bir hormon (oksitosin) aracılığı ile sütün meme başından akmasını, aynı zamanda süt yapımını uyararak boşalan göğsün dolmasını sağlar.

 

Anne sütünün verilemediği durumlar:

— Tüberküloz (verem): Bebeğe bulaşma sütle değil, genellikle yakın temasla olur. Anne tüberküloz geçirmiş ve iki yıldır sağlamsa, bebeğini emzirebilir. Gebelik sırasında aktif tüberküloz saptanmışsa bebek emzirilmeli, ancak bebeğe ilaç başlanmalıdır. Annede aktif tüberküloz varsa, anneye hemen ilaç başlanıp tedavisi tamamlanıncaya kadar bebekten ayrılmalıdır.

— Annede aktif hepatit olması (Hepatit B taşıyıcı anneler emzirebilir.)

— Annede ciddi psikoz ve nevroz

— Annede aşırı zayıflığa neden olan ciddi kronik hastalık

—Annenin sürekli ilaç alma gerekliliği (kemoterapi yani kimyasal tedavi, hipertiroidi)

— Çalıştıkları yerde sürekli kurşun, cıva, arsenikle teması olan anneler

— Bebekte özel diyet tedavisi gerektiren metabolik hastalık

—Mastit (Göğüs iltihabı): Emzirme ile enfeksiyonun daha kısa sürdüğü ve apseleşmenin daha az olduğu bilinen bir gerçektir. Emzirme ağrılı ise süt sağılarak verilmelidir.

— Meme apsesi: Elle boşaltılmalı, diğer meme emzirilmelidir.

           

Emzirirken gebe kalma:

Anne sütünün kesilmesine gerek yoktur. Önemli olan annenin hem karnındaki hem de emzirdiği bebeğini yeterli besleyebilecek kadar gıda almasına dikkat etmesidir.

 

BEBEK DOSTU HASTANE

Çeşitli toplumsal, ekonomik, kültürel nedenler ve teknolojik gelişmeler; maalesef dünyaya gelmiş bebeklerin bu en büyük dostunu da tehdit eder hale gelmiş, hatta bazı toplumlarda küçük kızlar emziren birini görmeden doğurganlık çağına kadar gelmeye başlamışlardır.

Bu nedenle Dünya Sağlık Örgütü ve Unicef; anne sütü kullanımının arttırılması amacı ile 1989’da Cenova’da emzirmenin korunması, özendirilmesi ve desteklenmesi başlığı ile bir deklarasyon (bildirge) yayınlamıştır. Bu deklarasyon başarılı bir emzirme için 10 maddelik bir öneriyi içermektedir. Başarılı emzirme ile ilgili on öneriyi tam anlamıyla uygulayan hastanelere Bebek Dostu olarak sertifika verilir. Ülkemizde de birçok hastane bu unvanı almıştır.

Bebek dostu hastane olmak için hastanenin yerine getirmesi gereken koşullar:

1-Emzirmeye ilişkin yazılı bir politika hazırlamalı ve bunu düzenli aralıklarla tüm sağlık personelinin bilgisine sunmalıdır.

2-Tüm sağlık personelini bu politika doğrultusunda eğitmelidir.

3-Gebe kadınları, emzirmenin yararları ve yöntemleri doğrultusunda bilgilendirmelidir.

4-Doğumu izleyen yarım saat içinde emzirmeye başlamaları için annelere yardımcı olmalıdır.

5-Annelere, emzirmenin nasıl olacağını ve bebeklerinden ayrı kaldıkları durumda sütün salgılanmasını nasıl sürdürebileceklerini göstermelidir.

6-Tıbben gerekli görülmedikçe, yeni doğanlara, anne sütünden başka bir yiyecek ya da içecek vermemelidir.

7-Anne ile bebeğin 24 saat bir arada kalmalarını sağlayacak bir uygulamayı benimsemelidir.

8-Bebeğin her isteyişinde emzirilmesini teşvik etmelidir.

9-Emzirilen bebeklere yalancı meme veya emzik türünden herhangi bir şey vermemelidir.

10-Emzirmeyi destekleyen grupların oluşumunu sağlamalı ve taburcu olan anneleri bu gruplara katılmayı teşvik etmelidir.

 

Konuyu şöyle tamamlamak isterim:

 

Bebeğe doğduktan sonra verilecek en güzel armağan, anne sütüdür.

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile

Joomla templates by Joomlashine